EnglishTranh chấp lao động phải xuất phát từ quan hệ lao động; tức các tranh chấp phát sinh trong quá trình quản lý, sử dụng và thuê mướn lao động; nếu tranh chấp không khởi phát từ quan hệ lao động thì không thể là tranh chấp lao động.
Tranh chấp lao động không chỉ là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ lao động, mà còn bao gồm tranh chấp về lợi ích giữa hai bên chủ thể trong quan hệ lao động. Tùy vào tính chất của vụ việc tranh chấp có thể phân biệt là tranh chấp về quyền và tranh chấp về lợi ích.
Tranh chấp lao động là loại tranh chấp có tác động trực tiếp và có ảnh hưởng rất lớn đến bản thân và gia đình người lao động, thậm chí các tranh chấp lao động tập thể trong nhiều trường hợp còn có thể tác động xấu đến an ninh và trật tự công cộng cũng như đời sống kinh tế, chính trị của đất nước. Tùy thuộc tính chất và quy mô tranh chấp mà những tác động có thể khác nhau. Cụ thể, nếu là tranh chấp lao động cá nhân thì hậu quả thường hạn chế, tác động không nghiêm trọng bằng tranh chấp lao động tập thể.
Các loại tranh chấp lao động Pháp luật lao động Việt Nam phân chia tranh chấp lao động thành hai loại:
(1) Tranh chấp lao động cá nhân giữa người lao động với người sử dụng lao động; và
(2) Tranh chấp lao động tập thể giữa tập thể lao động với người sử dụng lao động. Nếu tranh chấp lao động phát xuất từ một người lao động đối với người sử dụng lao động, ví dụ tranh chấp về trường hợp người lao động bị người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, hoặc bị người sử dụng lao động xử lý kỷ luật lao động theo hình thức sa thải v.v., thì đó là tranh chấp lao động cá nhân giữa người lao động với người sử dụng lao động.
Tuy nhiên, nếu tranh chấp xảy ra giữa tập thể người lao động trong phạm vi một bộ phận thuộc cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp (một nhóm người lao động) với người sử dụng lao động hay trong phạm vi toàn doanh nghiệp thì gọi là tranh chấp lao động tập thể.
Tranh chấp lao động tập thể được phân chia thành tranh chấp lao động tập thể về quyền và tranh chấp lao động tập thể về lợi ích.
Tranh chấp lao động tập thể về quyền là tranh chấp phát sinh trong quá trình thực hiện quyền và nghĩa vụ của các bên đã được quy định trong pháp luật lao động (Bộ luật lao động, các nghị định, thông tư hiện hành), thỏa ước lao động tập thể, nội quy lao động, hợp đồng lao động và/hoặc các thỏa thuận khác.
Tranh chấp lao động tập thể về lợi ích là các tranh chấp lao động từ việc tập thể lao động yêu cầu xác lập về các điều kiện lao động mới chưa được pháp luật quy định cụ thể, chưa được các bên thỏa thuận trong thỏa ước lao động tập thể hoặc đã thỏa thuận trong thỏa ước lao động tập thể, nhưng với các yếu tố mới nảy sinh làm thay đổi, khiến các thỏa thuận trước đó không còn phù hợp vào thời điểm tranh chấp.
Trong doanh nghiệp, trước các mâu thuẫn nảy sinh, nếu giữa người lao động hoặc đôi khi là tập thể lao động và người sử dụng lao động có sự cảm thông cho nhau, tìm cách giải quyết các bất đồng mới nảy sinh một cách hài hòa về quyền cũng như lợi ích giữa các bên thì mâu thuẫn đó không dẫn đến xung đột và không có tranh chấp lao động. Trường hợp ngược lại, nếu không dừng lại trong phạm vi doanh nghiệp thì mâu thuẫn sẽ tất yếu dẫn đến tranh chấp. Các tranh chấp lao động phổ biến là các tranh chấp lao động cá nhân giữa người sử dụng lao động với người lao động thường xuyên được Tòa án Việt Nam giải quyết.
